ในวันที่ 20 พฤศจิกายนของทุกปี กองทัพเรือไทยได้ถือเป็น “วันกองทัพเรือ” เพื่อรำลึกถึงวันที่พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 5) เสด็จฯ ทรงเปิดโรงเรียนนายเรือ ณ พระราชวังเดิม กรุงธนบุรี เมื่อปี พ.ศ. 2449 ซึ่งถือเป็นรากฐานสำคัญในการพัฒนากิจการทหารเรือไทยให้เจริญก้าวหน้า และเป็นกลไกสำคัญในการรักษาอธิปไตยและความมั่นคงของชาติมาจนถึงปัจจุบัน
ประวัติความเป็นมาและรากฐานอันมั่นคงของกองทัพเรือไทย
“วันกองทัพเรือ” ซึ่งตรงกับวันที่ 20 พฤศจิกายน ของทุกปี เป็นวันที่ทรงคุณค่าและมีความหมายอย่างยิ่งต่อทหารเรือและประชาชนชาวไทย โดยวันนี้คือวันที่ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 5) ได้เสด็จพระราชดำเนินมาทรงประกอบพิธีเปิด โรงเรียนนายเรือ ณ พระราชวังเดิม กรุงธนบุรี เมื่อวันที่ 20 พฤศจิกายน พ.ศ. 2449
การก่อตั้งสถาบันหลักแห่งนี้ แสดงให้เห็นถึงพระมหากรุณาธิคุณอันยิ่งใหญ่ที่ได้ทรงเล็งเห็นความสำคัญในการสร้างบุคลากรไทยให้มีความรู้ความสามารถในวิชาการทหารเรือ เพื่อเป็นรากฐานของการพัฒนากิจการทหารเรือให้มีความเจริญก้าวหน้าและมั่นคงสืบไป
จุดเริ่มต้นของการแยกกำลังรบทางเรือ
ในสมัยโบราณ กำลังรบทางเรือยังไม่ได้ถูกแบ่งแยกอย่างชัดเจนออกจากกำลังรบทางบก จนกระทั่งในรัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว จึงเริ่มมีการแบ่งแยกกำลังรบทางเรือออกมาตั้งเป็นกรมทหารเรือ แต่ในช่วงแรก กิจการทหารเรือบางประเภทยังขาดบุคคลากรที่มีความรู้ความชำนาญ จึงจำเป็นต้องมีการว่าจ้างชาวต่างประเทศเข้ามารับราชการในตำแหน่งหน้าที่สำคัญต่างๆ เช่น ผู้บังคับการเรือ หรือผู้บัญชาการป้อมต่างๆ
วิกฤตการณ์ ร.ศ. 112 และพระราชปณิธาน
ภายหลังเกิดวิกฤตการณ์ ร.ศ. 112 (พ.ศ. 2436) พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวได้ทรงตระหนักว่า การที่ต้องอาศัยชาวต่างประเทศในการประจำตำแหน่งที่สำคัญต่างๆ นั้น อาจไม่สามารถฝากความหวังในการรักษาอธิปไตยของชาติได้อย่างเต็มที่เท่ากับคนไทยเอง
ด้วยพระราชปณิธานอันแน่วแน่ พระองค์จึงมีพระราชประสงค์ให้มีการจัดการศึกษาแก่ทหารเรือไทย เพื่อให้มีความรู้ความสามารถเพียงพอที่จะเข้ามารับตำแหน่งหน้าที่ต่างๆ ในเรือแทนชาวต่างชาติที่จ้างไว้ในอนาคต ดังนั้น จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ พลเรือเอก พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอาภากรเกียรติวงศ์ กรมหลวงชุมพรเขตอุดมศักดิ์ พระราชโอรส เสด็จไปทรงศึกษาวิชาการทหารเรือ ณ ประเทศอังกฤษ
การก่อตั้งโรงเรียนนายเรือ
หลังจากที่กรมหลวงชุมพรเขตอุดมศักดิ์ทรงสำเร็จการศึกษาและกลับมารับราชการในกรมทหารเรือแล้ว พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ก็ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้กรมทหารเรือจัดการฝึกสอนวิชาการทหารเรือขึ้น
- พ.ศ. 2434: เริ่มตั้งโรงเรียนนายสิบ
- พ.ศ. 2440: จัดตั้งโรงเรียนนายร้อยทหารเรือ
- พ.ศ. 2442: จัดตั้ง โรงเรียนนายเรือ ขึ้นครั้งแรกที่วังนันทอุทยาน (สวนอนันต์)
- พ.ศ. 2443: ทรงพระกรุณาพระราชทาน พระราชวังเดิม กรุงธนบุรี ให้เป็นที่ตั้งของโรงเรียนนายเรือแห่งใหม่
กระทั่งในวันที่ 20 พฤศจิกายน พ.ศ. 2449 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวได้เสด็จฯ มาทรงเปิดโรงเรียนนายเรือแห่งนี้อย่างเป็นทางการ และได้พระราชทานพระราชหัตถเลขาในสมุดเยี่ยมของโรงเรียน ความว่า:
“วันที่ ๒๐ พฤศจิกายน ร.ศ.๑๒๕ เราจุฬาลงกรณ์ ปร. ได้มาเปิดโรงเรียนนี้ มีความปลื้มใจ ซึ่งได้เหนการทหารเรือ มีรากหยั่งลงแล้ว จะเปนที่มั่นสืบต่อไปในภายน่า”
ด้วยพระราชดำรัสนี้ แสดงให้เห็นถึงความมั่นพระทัยว่า กิจการทหารเรือไทยได้มีการวางรากฐานที่แข็งแกร่งแล้ว และจะเป็นหลักประกันที่มั่นคงของชาติสืบไป กองทัพเรือจึงได้ถือเอาวันนี้เป็น “วันกองทัพเรือ” เพื่อน้อมรำลึกถึงพระมหากรุณาธิคุณของพระองค์สืบมา
ภารกิจเพื่อความมั่นคงและศรัทธา
ตลอดระยะเวลาที่ผ่านมา กองทัพเรือได้ปฏิบัติภารกิจที่ได้รับมอบหมายอย่างเต็มกำลังความสามารถมาโดยตลอด ไม่ว่าจะเป็น:
- การพิทักษ์รักษาและเทิดทูนสถาบันพระมหากษัตริย์
- การดำเนินงานตามโครงการพระราชดำริ
- การปฏิบัติภารกิจการป้องกันประเทศ และการรักษาผลประโยชน์ของชาติทางทะเล
- การช่วยเหลือประชาชน ซึ่งถือเป็นอีกภารกิจที่สำคัญยิ่ง เช่น การบรรเทาสาธารณภัยต่างๆ
เพื่อให้สมกับเป็นกองทัพเรือที่ประชาชนเชื่อมั่นและภาคภูมิใจ ในปีงบประมาณ 2569 ผู้บัญชาการทหารเรือได้กำหนดให้เป็น “ปีแห่งการพร้อมรบของกองทัพเรือ” และได้กำหนดแนวทางการปฏิบัติงานของกำลังพลภายใต้หลักการ BRIGHT ดังนี้:
- B – Behave: ประพฤติปฏิบัติตนอยู่ในกฎ ระเบียบ วินัยทหาร มีความซื่อสัตย์สุจริต
- R – Reasonable: ยึดหลักเหตุผลและประโยชน์ส่วนรวมเป็นสำคัญในการทำงาน
- I – Intelligent: ใช้สติปัญญาไตร่ตรองอย่างรอบคอบในการตัดสินใจ
- G – Goal: มุ่งมั่นทำงานตามเป้าหมาย มีการวางแผนที่ชัดเจน
- H – Honor: ยึดมั่นในเกียรติยศและศักดิ์ศรีของทหารเรือ
- T – Thoroughly: ปฏิบัติงานอย่างรอบคอบ ละเอียดถี่ถ้วน เพื่อให้ได้ผลงานที่มีคุณภาพและมาตรฐานสูงสุด
การน้อมรำลึกถึง “วันกองทัพเรือ” ในวันที่ 20 พฤศจิกายน จึงไม่ใช่เพียงการระลึกถึงอดีต แต่เป็นการตอกย้ำถึงความสำคัญของการเป็นกำลังสำคัญในการธำรงรักษาเอกราช อธิปไตย และผลประโยชน์ของชาติทางทะเลให้คงอยู่ตลอดไป ตามพระราชปณิธานที่ได้ทรงวางรากฐานไว้ตั้งแต่เมื่อ 118 ปีก่อน
#วันกองทัพเรือ #RoyalThaiNavyDay #RoyalThaiNavy